Middle East Quagmire

 

Quagmire: Μια ελώδης περιοχή όπου το έδαφος υποχωρεί στο κάθε βήμα. Μεταφορικά στις Διεθνείς Σχέσεις: Μια αδιέξοδη, συγκρουσιακή κατάσταση από την οποία δεν μπορούν να υπάρξουν νικητές και ηττημένοι ενώ δεν διαφαίνεται η ύπαρξη ρεαλιστικής, μακροπρόθεσμης λύσης.

 

Η πολεμική ανάφλεξη στην Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τους αεροπορικούς και πυραυλικούς βομβαρδισμούς που εξαπέλυσαν ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ήδη βρίσκεται στην έκτη ημέρα της χωρίς να διαφαίνεται κάποια ρεαλιστική στρατηγική εξόδου από αυτήν. Νομοτελειακά, κάποια στιγμή οι βομβαρδισμοί και οι πολεμικές επιχειρήσεις θα λάβουν τέλος πλην όμως, δεν διαφαίνεται ποιο θα είναι το μακροπρόθεσμο σημείο ισορροπίας στην περιοχή. Το Ιράν κυβερνάται επί της ουσίας από μια θεοκρατική δικτατορία και ως γνωστόν, τα απολυταρχικά καθεστώτα δεν παραμερίζονται ησύχως διότι οι μετέχοντες σε αυτά γνωρίζουν πολύ καλά ότι η απομάκρυνση από την εξουσία, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, ισούται με θάνατο για αυτούς. Τα καθεστώτα αυτά ανατρέπονται μόνο κατόπιν αιματηρών λαϊκών εξεγέρσεων (βλέπε ανατροπή Τσαουσέσκου στη Ρουμανία το 1989, ανατροπή του Σάχη της Περσίας το 1979, ανατροπή Καντάφι στη Λιβυή το 2011, κλπ.). Αυτό σημαίνει ότι, όσους ανώτατους και ανώτερους αξιωματούχους και αν εξολοθρεύσουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, αν δεν υπάρξει, είτε στρατιωτική παρέμβαση στο έδαφος (boots on the ground) ή ένοπλη λαϊκή εξέγερση εντός του Ιράν ή παρακίνηση σε εξέγερση άλλων εθνοτικών ομάδων (βλέπε Κούρδοι), δεν πρόκειται να υπάρξει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.

 

Σε κάθε περίπτωση, το Modus Operandi της διακυβέρνησης Trump, αλλά εν τέλει και διαχρονικά των ΗΠΑ, δεν πιστεύω ότι στοχεύει ή ενδιαφέρεται για την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Η επιχείρηση στην Βενεζουέλα έδειξε ότι αυτό για το οποίο ενδιαφέρονται οι ΗΠΑ είναι συνομιλητές οι οποίοι να κάνουν ακριβώς αυτό το οποίο τους υπαγορεύεται. Ο κυρίαρχος στόχος των ΗΠΑ αυτή την στιγμή είναι η χρήση της σκληρής τους ισχύος προκειμένου να εκδιώξουν την επιρροή της Κίνας από γεωγραφικές περιοχές τις οποίες θεωρούν ότι τους ανήκουν. Ο στόχος αυτός περιβάλλεται με τον απαραίτητο δημαγωγικό μανδύα τον οποίο περίτεχνα υφαίνει ο πρόεδρος Trump, ο οποίος ως άνθρωπος του reality TV o ίδιος, γνωρίζει πολύ καλά ότι η σύγκρουση και η πόλωση φέρνει τηλεθέαση και εν τέλει ψήφους. Πρόκειται άλλωστε για την, από αρχαιοτάτων χρόνων, προσπάθεια της κρατικής αρχής περί ηθικής νομιμοποίησης στα μάτια των πολιτών ρεαλιστικών στόχων και επιδιώξεων.

 

Η μεταπολεμική ιστορία των ΗΠΑ βρίθει από δεκάδες επεμβάσεις σκληρής στρατιωτικής ισχύος σε διάφορες περιφερειακές συγκρούσεις. Η διαφορά του τότε με το σήμερα είναι ότι, στο παρελθόν, κατά τις επεμβάσεις αυτές οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να διατηρήσουν, έστω και στους τύπους, ένα ηθικό πλεονέκτημα. Καταβάλλονταν μια ειλικρινή προσπάθεια να καλυφθούν υπό έναν ιδεαλιστικό μανδύα οι κατά τόπους επεμβάσεις. Οι λόγοι διέφεραν διαχρονικά (αποτροπή κομμουνιστικής εξάπλωσης – domino effect, δικαίωμα δημοκρατικής εξάπλωσης και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων– the right to protect, προστασία από την παγκόσμια τρομοκρατία, κλπ.) αλλά οι απώτεροι στόχοι της προσπάθειας αυτής ήταν πάντα δύο. Αφενός η συγκρότηση όσο το δυνατόν ευρύτερων, έστω και τυπικών, συμμαχιών και αφετέρου, η προσπάθεια νομιμοποίησης και ηθικής κάλυψης στα μάτια της εγχώριας και παγκόσμιας κοινής γνώμης, ρεαλιστικών κρατικών στόχων των ΗΠΑ. Σήμερα, η διακυβέρνηση Trump έχει εγκαταλείψει όλα τα προσχήματα και δρα με απροκάλυπτο ρεαλισμό. Αυτό αποτελεί ένα σοκ για τον μεταπολεμικό δυτικό κόσμο ο οποίος είχε μάθει να ζει υπό την προστασία των ΗΠΑ. Οι δυτικές κρατικές οντότητες είχαν πράξει δηλαδή το ιστορικά ασυγχώρητο λάθος, να βασίσουν την ασφάλεια των κρατών τους σε εξωτερικούς παράγοντες ισχύος (εξωτερική εξισορρόπηση) αντί να φροντίσουν στο μέτρο των δυνατότητων τους τις δικές τους πηγές ισχύος (εσωτερική εξισορρόπηση).

 

Εξετάζοντας, κατά Kenneth Waltz, το πολεμικό φαινόμενο στις τρεις του διαστάσεις, δηλαδή στο ατομικό, κρατικό και συστημικό επίπεδο (Man, the State and War), θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε τα τεκταινόμενα υπό τρία διαφορετικά πρίσματα. Στο επίπεδο του ατόμου, έχουμε καταρχήν τον Donald Trump και δευτερευόντως, τον Benjamin Netanyahu ως τους κυριάρχους παίκτες. Αφελώς πολλοί σχολιαστές θεωρούν ευθέως ή υπαινίσσονται ότι ο Trump δεν έχει σώας τας φρένας όπως παρομοίως υπήρχε ο ίδιος υπαινιγμός για τον Αδόλφο Χίτλερ στο παρελθόν. Δεν υφίσταται, φυσικά, μεγαλύτερη πλάνη από αυτήν. Ο Donald Trump αποτελεί την κλασσική περίπτωση alfa type male ο οποίος μεγάλωσε στην σκιά μιας πολύ δυναμικής και καταπιεστικής πατρικής φιγούρας. Σε ένα ανταγωνιστικό οικογενειακό περιβάλλον, το μόνο το οποίο μετρούσε ήταν η χειροπιαστή επιτυχία όπου η δεύτερη θέση σήμαινε το απόλυτο μηδέν. Δεν είχε σημασία ο τρόπος και οι μέθοδοι τους οποίους κανείς μετερχόταν προκειμένου να υπάρξει αυτή η επιτυχία. Ένα άλλο μάθημα το οποίο ο νεαρός Trump έμαθε σχετικά νωρίς είναι ότι ποτέ δεν απολογούμαστε και δεν παραδεχόμαστε τα λάθη μας. Η αλήθεια είναι σχετική έννοια και επικρατεί πάντοτε η εκδοχή του ισχυρού ή του φαινομενικά ισχυρού. Fake it ‘till you make it, με άλλα λόγια. Προσθέτοντας σε αυτό μια πολύ ισχυρή ναρκισσιστική προσωπικότητα (βλέπε και Λουδοβικό 14^ο – The Sun King – «Το κράτος είμαι εγώ»), μπορεί κανείς εύκολα να αντιληφθεί ότι ο Donald Trump δεν έχει κανέναν ηθικό φραγμό ως προς την υλοποίηση εκείνων των κρατικών στόχων τους οποίους ο ίδιος συνδέει με την υστεροφημία και το εγώ του. Δεν διστάζει να υιοθετήσει σε πλήρη βαθμό το δόγμα της θεωρίας του τρελού που πρώτος ο Nixon περιέγραψε και που ο Trump έχει αναγάγει σε επιστήμη. Μέσα από απρόβλεπτες και φαινομενικά στερούμενες λογικής αποφάσεις του, επιχειρεί να καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την ανάγνωση των πραγματικών του προθέσεων.  

 

Ο μακροβιότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ Benjamin Netanyahu είναι ένα πολύ έξυπνο και οξυδερκές άτομο το οποίο εγκαίρως έχει διαγνώσει τα σημεία της προσωπικότητας του προέδρου Trump τα οποία μπορεί να χειραγωγήσει προς όφελος του Ισραήλ. Ο Netanyahu βρίσκεται και ο ίδιος στην δύση της πολιτικής του καριέρας και φυσικά ενδιαφέρεται να καταστήσει την υστεροφημία του εφάμιλλή αν όχι ανώτερη του Ben Gurion και της Golda Meir. Αντιμέτωπος με διάφορα προβλήματα ενώπιον της δικαιοσύνης και με αφορμή τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Hamas το 2023, επιδιώκει μέσω της προβολής απεριόριστης σκληρής ισχύος την οριστική λύση του ζητήματος ασφαλείας του κράτους του Ισραήλ.  

 

Σε επίπεδο θεσμών, το φαινόμενο των διαδοχικών πολεμικών επιχειρήσεων του Trump είναι πολύ εύκολο να εξηγηθεί και βεβαίως, δεν είναι πρωτοφανέρωτο στην ανθρώπινη ιστορία. Η υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε εκτελεστικό επίπεδο δεν είναι κάτι για το οποίο ευθύνεται ο Trump, αλλά είναι μια διεργασία από την οποία μετήλθε η αμερικανική δημοκρατία μεταπολεμικά. Με την ανακάλυψη και χρήση της πυρηνικής βόμβας, οι προεδρικές εξουσίες στις ΗΠΑ ενισχύονταν σταδιακά με το πέρασμα του χρόνου. Ο Trump βρήκε αυτό το πλαίσιο και το εκμεταλλεύτηκε με έναν τρόπο ο οποίος, κακώς, θεωρούνταν αδιανόητος. Δεν θα έπρεπε να θεωρείται αδιανόητος όμως, διότι σε ένα αυτοκρατορικό σύστημα διακυβέρνησης, μπορεί κανείς να έχει άριστους αυτοκράτορες και κυβερνήτες (Αύγουστος, Αδριανός, Τραϊανός, Μάρκος Αυρήλιος, Φρειδερίκος ο Μέγας, Ελισάβετ Α΄, Μέγας Πέτρος, Μέγας Αλέξανδρος, κλπ.), μπορεί όμως να έχει και πολύ κακούς κυβερνήτες (Νέρωνας, Καλιγούλας, Κλαύδιος Β΄, Αδόλφος Χίτλερ, Ιωσήφ Στάλιν, κλπ.). Αυτή την στιγμή, η αμερικανική δημοκρατία παραπατάει και θυμίζει περισσότερο τα τελευταία στάδια της Ρωμαϊκής δημοκρατίας πριν αυτή καταστεί δικτατορία στην αρχή και αυτοκρατορία στην συνέχεια. Τα νομοθετικά σώματα και ιδίως η Γερουσία, βρίσκονται υπό τον απόλυτο έλεγχο του Trump και το ίδιο συμβαίνει εν πολλοίς και με το ανώτατο δικαστήριο (αν και το τελευταίο έδωσε κάποια σημάδια ζωής εσχάτως). Το σύστημα εσωτερικής προπαγάνδας και ψυχολογικών επιχειρήσεων το οποίο με μαεστρία έχει στήσει το σύστημα Trump είναι εφάμιλλο των ψυχολογικών μεθόδων τις οποίες μετερχόταν ο Goebbels κατά την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στην Γερμανία. Σε ένα τέτοιο κλίμα, επικρατεί έντονος φόβος και ουδείς γνωρίζει ή θέλει να διαπιστώσει τις συνέπειες εναντίωσης στον πρόεδρο και στο σύστημα διακυβέρνησης που αυτός έχει εγκαθιδρύσει. Κανείς δεν είναι πλέον σίγουρος για την ομαλή διεξαγωγή εκλογών ή για την τήρηση του συντάγματος και αυτό από μόνο του δείχνει το ποσό δουλεμένη και μεθοδευμένη είναι η προσέγγιση Trump – κάθε άλλο δηλαδή από την πολιτική ενός τρελού. Σε αυτό το μείγμα θα πρέπει να προστεθεί η τεράστια ισχύς του πολεμικού – βιομηχανικού συμπλέγματος. Οι ΗΠΑ αυτή την στιγμή φανερά διαθέτουν το αστρονομικό πόσο του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων για να συντηρούν και να μεγεθύνουν την σκληρή ισχύ τους. Γράφω εδώ το νούμερο για να το συνειδητοποιήσουμε όλοι: 1.000.000.000.000 $. Οι δαπάνες για την σκληρή ισχύ των ΗΠΑ είναι σχεδόν τέσσερεις φορές μεγαλύτερες από το σύνολο του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της Ελλάδος ενώ είναι πέντε φορές μεγαλύτερες από τις δαπάνες της δεύτερης Κίνας. Ο δε Trump έχει ζητήσει την αύξηση αυτού του ποσού στο δυσθεώρητο 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Νομίζω αντιλαμβανόμαστε όλοι εύκολα ότι ο τομέας της πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ έχει κάθε συμφέρον να ενθαρρύνει την επιδίωξη χρήσης σκληρής ισχύος για την προάσπιση των συμφερόντων της κρατικής οντότητας.

 

Σε επίπεδο συστήματος κρατών, έχω αναφέρει πολλές φορές στο παρελθόν ότι τα πολυπολικά συστήματα είναι απείρως πιο ασταθή σε σχέση με τα διπολικά συστήματα. Ο διπολισμός του ψυχρού πολέμου σε συνδυασμό με τα δόγματα βέβαιης αμοιβαίας πυρηνικής καταστροφής αποτελούσε ένα εξαιρετικά σταθερό σύστημα το οποίο προσέφερε απαράμιλλη ευημερία στα κράτη της Δύσης. Ειδικά οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης θεώρησαν ότι είχε επέλθει «το τέλος της ιστορίας» και ότι μέσω του εμπορίου και της αλληλεξάρτησης, ο πόλεμος ήταν ένα φαινόμενο του παρελθόντος. Με την σταδιακή διολίσθηση σε ένα πολυπολικό σύστημα, οι μεταπολεμικές δομές αυτοσυγκράτησης των κρατών (ΟΗΕ, Διεθνείς Οργανισμοί, Διεθνές Δίκαιο) αδυνάτησαν ενώ οι ΗΠΑ αργά αλλά σταθερά, και πάντως πριν την εμφάνιση του Trump στο προσκήνιο, δεν θέλησαν να συνεχίσουν να επωμίζονται το κόστος που επέβαλλε ο ρόλος του παγκόσμιου αστυνόμου τον οποίον είχαν αναλάβει. Διέπραξε επομένως η Ευρώπη το κλασσικό λάθος στις Διεθνείς Σχέσεις όπου βάσισε την ασφάλεια της σε εξωγενής, μη ελεγχόμενους παράγοντες αμελώντας για τους ενδογενής. Αλλά δεν είναι μόνο στο πεδίο της σκληρής ισχύος όπου η Ευρώπη είναι εξαρτώμενη από τον, πέραν του Ατλαντικού, περιφερειακό ηγεμόνα. Σε επίπεδο τεχνολογίας ημιαγωγών, τεχνητής νοημοσύνης, υπερυπολογιστών, πολεμικής και άλλης τεχνολογίας, η Ευρώπη βρίσκεται εξαρτώμενη από τις καλές προθέσεις των ΗΠΑ. Σκεφτείτε δύο πολύ απλά παραδείγματα εξάρτησης εδώ: οι πιστωτικές και λοιπές κάρτες που όλοι διαθέτουμε, ψηφιακές ή φυσικές, εξαρτώνται από δύο αμερικανικές εταιρείες: την VISA και την Mastercard. Φραγή των συστημάτων των δύο αυτών εταιρειών ύστερα από υπόδειξη της αμερικανικής κυβέρνησης παραλύει σχεδόν αυτομάτως το σύνολο των οικονομικών συναλλαγών της καθημερινότητας μας. Όλοι μας χρησιμοποιούμε καθημερινά ψηφιακές υπηρεσίες αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών όπως της Microsoft, της Google, της Open AI και άλλων. Φανταστείτε ότι ξυπνάτε μια ημέρα και δεν έχετε πρόσβαση σε καμία από αυτές τις υπηρεσίες. Πρόσφατα, η Γαλλική κυβέρνηση έλαβε πρωτοβουλία όπως όλες οι κρατικές υπηρεσίες αντικαταστήσουν λογισμικό προερχόμενο από τις ΗΠΑ με εγχώριο, όπου αυτό είναι εφικτό. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάζει την ανάπτυξη Ευρωπαϊκής Εταιρείας παροχής πιστωτικών συναλλαγών ως αντίπαλο δέος στην παντοκρατορία της VISA και της Mastercard.

 

Σε ότι αφορά το εξελισσόμενο πολεμικό φαινόμενο στη Μέση Ανατολή, οι προθέσεις των μερών είναι νομίζω, σχετικά σαφείς. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποσπάσουν το Ιράν από το πεδίο επιρροής της Κίνας. Η ύπαρξη πυρηνικού προγράμματος είναι ένα πρόσχημα όπως το ίδιο προσχηματική είναι και η αναφορά σε αλλαγή καθεστώτος. Η φράση “…he may be a son of a bitch but he’s our son of a bitch” χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Roosevelt για να αναφερθεί στον δικτάτορα της Νικαράγουα Anastasio Somoza Garcia αλλά διαχρονικά αναφέρεται στους δικτάτορες ή άλλους συνομιλητές των ΗΠΑ οι οποίοι πειθήνια τηρούν τις οδηγίες τους. Οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται αν θα συνομιλούν με τον Αγιατολάχ ή με τον Σάχη, αρκεί αυτός με τον οποίο συνομιλούν να κάνει ακριβώς αυτά τα οποία του υπαγορεύονται. Ως πρόσθετο κέρδος των πολεμικών επιχειρήσεων μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός ότι την μεγαλύτερη ζημία αυτές (κλείσιμο στενών Ορμούζ) την υφίστανται η Κίνα και η Ευρώπη, χώρες δηλαδή οι οποίες είναι ενεργειακά εξαρτώμενες από την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Η εντεινόμενη αναταραχή καθιστά ολοένα και ελκυστικότερο το ακριβό αμερικανικό σχιστολιθικό φυσικό αέριο. Με το 25% της παγκόσμιας προσφοράς ενέργειας (πετρέλαιο και φυσικό αέριο) να βρίσκεται εκτός αυτή την στιγμή, τυχόν επέκταση των πολεμικών επιχειρήσεων πέραν των εικοσιπέντε ημερών μπορεί να οδηγήσει σε διπλασιασμό των τιμών φυσικού αερίου και σεβαστής αύξησης της τιμής του πετρελαίου. Αναταραχή πέραν του τριμήνου οδηγεί σε τριπλασιασμό της τιμής του φυσικού αερίου και αύξηση έως 50% της τιμής του πετρελαίου. Η πληθωριστική αυτή βόμβα θα πλήξει πολύ σκληρά την Ευρώπη η οποία ακόμα δεν έχει συνέλθει από το σοκ του Ουκρανικού πολέμου.

 

Σε ότι αφορά το Ισραήλ, δράττει την ευκαιρία που του παρουσιάζεται προκειμένου να εξαλείψει άπαξ και δια παντός την μοναδική απειλή που είχε απομείνει για την ίδια την ύπαρξη του. Το Ισραήλ είναι διατεθειμένο να κάνει οποιαδήποτε βρώμικη δουλειά απαιτείται προκειμένου, αφενός να κρατήσει τις ΗΠΑ εμπλεκόμενες στον πόλεμο και αφετέρου, να εκκαθαρίσει την πυρηνική ή οποιασδήποτε άλλης μορφής απειλή του Ιράν, άμεση ή δια αντιπροσώπων, προς αυτό.

 

Το Ιράν προσπαθεί απεγνωσμένα να διευρύνει τον πόλεμο πλήττοντας όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες μπορεί προκειμένου να προκαλέσει, αφενός γενικευμένη αναταραχή και δευτερευόντως, προκειμένου οι χώρες στόχοι να ασκήσουν πίεση προς τις ΗΠΑ για την παύση των εχθροπραξιών. Οι προσπάθειες αυτές είναι αδύναμες και δεν αναμένεται να έχουν κάποιο αποτέλεσμα καθώς το Ιράν πέτυχε, δια των πράξεων του στο παρελθόν, να καταστήσει εχθρικά διακείμενα προς αυτό, το σύνολο σχεδόν των γειτόνων του. Το σύστημα ασφαλείας το οποίο είχε οικοδομήσει το Ιράν, στηριζόταν σε άσκηση πίεσης δια αντιπροσώπων. Όλοι αυτοί οι αντιπρόσωποι (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Συρία, Λίβανος, Σιίτες του Ιράκ, Χούθι) έχουν εξουδετερωθεί ή αποδυναμωθεί σημαντικά. Η χρήση αυτών των αντιπροσώπων (proxies) πέτυχε να αποξενώσει, αν όχι να καταστήσει ανοιχτά εχθρικά διακείμενα, όλα τα γειτονικά της κράτη. Το μοιραίο όμως λάθος του Ιράν ήταν, η πεποίθηση του ότι μπορούσε, αφενός να ελέγξει πλήρως όλους αυτούς τους αντιπρόσωπους και αφετέρου ότι μπορούσε να βασίσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας του σε αυτούς. Η πολύ πρόσφατη ιστορία απέδειξε το σφάλμα αυτής της προσέγγισης ειδικά αν οι αντίπαλοι σου δεν θέλουν να δεσμεύσουν εαυτούς υπό το πλαίσιο των όποιων διεθνών συνθηκών ή συμβάσεων.

 

Τα μηνύματα τα οποία εκπέμπονται γενικώς το τελευταίο διάστημα και ειδικώς από αυτό το πολεμικό φαινόμενο δεν είναι ευοίωνα. Ο κατακερματισμός του διεθνούς συστήματος, η έντονη αποδυνάμωση δομικών στοιχείων του τα οποία βοηθούσαν στην τήρηση κάποιων κοινά αποδεκτών συμπεριφορών (διεθνές δίκαιο, διεθνείς οργανισμοί) και η στροφή σε μοτίβα κλασσικού ρεαλισμού, δεν προμηνύει τίποτα καλό για το μέλλον. Σε ότι αφορά την χώρα μας θα πρέπει πάντοτε να θυμόμαστε ότι το διεθνές σύστημα είναι άναρχο και ανταγωνιστικό. Άναρχο, διότι δεν υφίσταται παγκόσμιος αστυνόμος ο οποίος να μπορεί να χαλιναγωγήσει τις συμπεριφορές των κρατών. Οι ΗΠΑ μεταπολεμικά έπαιξαν κατά κάποιον τρόπο τον ρόλο αυτό, σήμερα όμως η συμπεριφορά τους περισσότερο ενισχύει την αστάθεια και την αβεβαιότητα παρά την περιορίζει. Ανταγωνιστικό, διότι τα κράτη, τα οποία είναι οι κυρίαρχοι παίκτες του συστήματος, ανταγωνίζονται μεταξύ τους προκείμενου να ικανοποιήσουν άπειρες ανάγκες ασφαλείας και ισχύος με πεπερασμένα μέσα. Συχνά ο ρεαλισμός έχει κατηγορηθεί ως τρόπος σκέψης ότι είναι υπερβολικά πεσιμιστικός ενώ επιλέγει να αγνοεί την δύναμη μη κρατικών οντοτήτων. Τα γεγονότα της τελευταίας δεκαετίας αποδεικνύουν ότι τα κράτη, όποτε οι συνθήκες το επιβάλλουν, έχουν την ισχύ να περιορίσουν ή να εξαλείψουν άλλες, μη κρατικές οντότητες. Το κράτος εξακολουθεί και είναι ο βασικός παίκτης του διεθνούς συστήματος και ισχύς το βασικό νόμισμα συναλλαγής. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αύξηση όλων των συντελεστών σκληρής και ήπιας ισχύος βασιζόμενη κατά το δυνατόν στις δικές της δυνάμεις και λιγότερο σε εξωτερικούς παράγοντες. Τα γεγονότα της τελευταίας δεκαετίας επιβεβαιώνουν αυτό το οποίο ισχύει σε όλη την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας, δηλαδή ότι οι ισχυροί θα πάρουν αυτά που μπορούν και οι αδύναμοι θα υποστούν αυτά που πρέπει. Δεν υφίσταται ηθική στις σχέσεις μεταξύ των κρατών αλλά μόνο ισχύς και συμφέροντα. Όποιο κράτος αγνοεί αυτές τις βασικές παραδοχές το κάνει αναλαμβάνοντας πλήρως όλους τους κινδύνους που απορρέουν από την άγνοια του.